De bonus, onterechte kop van jut

Geplaatst op by juni

Met enige verbazing heb ik de afgelopen jaren de volkswoede op bonussen aanschouwd. Politieke kopstukken zoals Merkel, Sarkozy en zelfs onze gewaardeerde minister de Jager hebben eerder toegezegd te onderzoeken of ze bonussen kunnen aanpakken. Nu niemand tot actie komt voelen de PvdA en de SP zich nu geroepen er iets aan te doen. Mijns inziens is de economische crisis slechts indirect gerelateerd aan bonussen. De oorzaak van de problemen ligt in de onkunde en onwil om organisaties op een goede manier te besturen. De politiek richt haar pijlen dus op het verkeerde doel.

Waarom bestaan er bonussen?

Organisaties zien als voordeel dat loonkosten enigszins meebewegen met resultaten. Dat is handig in een fluctuerende markt. Maar organisaties denken ook dat bonussen een goede manier zijn om mensen te managen. Dit is een grote mythe: nog nooit is aangetoond dat organisaties beter gaan functioneren na het invoeren van een bonussysteem. Wel is duidelijk dat werknemers door bonussen harder gaan werken. Helaas worden ze daardoor ook minder sociaal: ze vragen minder hulp van collega’s en ze bieden ook minder hulp aan.  Daardoor is het totale effect van bonussen nihil. Medewerkers waarderen bonussen omdat ze denken iets extra’s te krijgen, maar vergeten dat dit bedrag eerst is afgetrokken van het vaste salaris, het is een sigaar uit eigen doos.

Gevaar

Wat is er dan mis als bonussen zo weinig effect lijken te hebben? Ik zie toch wel een gevaar. Bonussen zijn gekoppeld aan het halen van doelstellingen. Als men nog niet zeker is van het volledig behalen van zo’n doelstelling, dan neemt op het eind de bereidheid toe om risico’s te nemen zodat ook het laatste deel van het doel gerealiseerd kan worden. Hoe hoger de bonus, hoe groter de  bereidheid tot risico’s. Bonussen stimuleren dus soms risicovol gedrag en we weten inmiddels hoe dat in de bancaire wereld is ontspoord.

Doelstelling

De bonus is echter niet meer dan een symptoom. Het echte probleem is de kwaliteit van de doelstelling die ruimte liet voor risicovolle handelingen. Het kan immers nooit zo zijn dat het realiseren van een afgesproken doel een organisatie in gevaar brengt. In de financiële wereld is dit wel gebeurd, zelfs op grote schaal. De aansturing van de medewerkers klopte dus niet. De weeffout zat met name in de vertaling van bedrijfdoelen naar individuele prestaties.

Onkunde

Hoe kan een professionele organisatie zulke fouten maken? Ik zie zowel onkunde als omwil. De onkunde schuilt in een zwakke besturing, met name de techniek van het vaststellen van doelstellingen. Een goed doel realiseert altijd een combinatie van kwaliteit én kwantiteit.  Sturen op omzet zonder te letten op marge of risico is vragen om problemen. Met de juiste doelstellingen had de handel in de beruchte Amerikaanse subprime hypotheken nooit zo’n vlucht kunnen nemen.

Onwil

De onwil is echter veel ernstiger. Velen kunnen de verleiding niet weerstaan om via zwak geformuleerde doelstellingen persoonlijk voordeel te behalen. Hoe groter de bonus die men kan behalen, hoe sterker de verleiding. Iedereen kent voorbeelden van topmanagers die grote bonussen krijgen ook als het bedrijf slecht draait.

De rekening

En wie betaalt de rekening? Dat is de aandeelhouder, bijvoorbeeld ons pensioenfonds, of in het geval van de bankencrisis, de gehele samenleving. Gezien de impact zou je verwachten dat de belangenbehartiger van de aandeelhouder, de raad van commissarissen, de besturing in de top van de organisatie bewaakt. Nu weten we dat commissariaten vaak bevolkt worden door mensen die elders directeur zijn. Men komt elkaar in wisselende rollen tegen en men spaart elkaar. Het systeem is dus gevoelig voor manipulatie.

Transparantie

Dus politici, als jullie ergens jacht op willen maken doe dat dan niet op de hoogte van de bonussen, maar richt je op de echte problemen. Ga als politiek niet op de stoel van de directie zitten. Investeer liever in het transparanter maken van het toezicht op bedrijven en monitor via De Nederlandse Bank de doelstellingenstructuur van banken. En voor alle anderen, bekijk eens kritisch of de kwaliteit van de doelstellingen in jouw organisatie wel op peil is. Dat is een goede graadmeter voor de degelijkheid en de betrouwbaarheid van het management.

Juni Daalmans

Februari 2012

Reacties zijn gesloten.