De kracht van intuïtie

Geplaatst op by juni

In het vorige bericht is gesteld dat intuïtie kan worden omschreven als de bijdrage van onbewuste hersenactiviteiten aan ons keuzeproces. Degene die kan luisteren naar zijn intuïtie hecht meer waarde aan zijn eigen onbewuste impulsen en kan daardoor tot gezondere keuzes komen. Toch blijft de vraag waarom onze ratio, de kroon op de evolutie, dat niet alleen aankan. Daar gaat dit bericht over.

kracht van intuitieExperiment

Ab Dijksterhuis (auteur van “De vrije wil bestaat niet” 2007) liet ooit twee groepen studenten een keuze maken: het selecteren van het beste appartement op basis van zeer uiteenlopende soorten informatie (ruimte, locatie, huurprijs, uitzicht, staat van onderhoud, etc.). Sommige informatie was heel relevant, andere duidelijk minder. In het aanbod zat wel een echte “winnaar” verstopt.

Intuïtie boven ratio

Dijksterhuis manipuleerde de omstandigheden zodanig dat de leden van de ene groep ruim de tijd hadden om een rationele analyse te maken, terwijl die van de andere groep slechts terloops en dus intuïtief konden beslissen. Uiteindelijk bleken de leden van de intuïtieve groep veel vaker het beste appartement te selecteren.

Appels en peren

De vraag is natuurlijk hoe het mogelijk is dat het in alle rust kunnen maken van lijstjes met plussen en minnen niet leidt tot betere keuzes en zelfs tot slechtere. Binnen het rationele proces kunnen we moeilijk appels met peren vergelijken. Dat komt omdat onze ratio werkt op basis van patronen. Informatie wordt daartoe eerst geselecteerd op basispatroon (de eenheid appel of peer) alvorens die verder wordt bewerkt.

De kracht van de ratio

Als we een keuze moeten maken die binnen één patroon of eenheid valt, kunnen we prima onze ratio benutten. Ook eenheden die makkelijk aan elkaar gerelateerd kunnen worden (huurprijs en vierkante meters) lenen zich hiervoor omdat we een nieuwe eenheid creëren (meterprijs). Dat zijn de makkelijke keuzes, ze kunnen rationeel worden opgelost. Hiervoor is geen intuïtie nodig.

Onvergelijkbaar en tegenstrijdig

Bij moeilijke keuzes is er zelden sprake van een uniform patroon. We moeten onvergelijkbare zaken met elkaar vergelijken (meterprijs, locatie en uitzicht). Die vergelijking is niet meer rationeel op te lossen. Bij moeilijke keuzes moeten we vaak tegenstrijdigheden tegen elkaar afwegen. Een belegger wil een goed rendement met een beperkt risico, een chirurg wil het gezwel helemaal wegsnijden maar wel met minimale schade voor het gezonde weefsel en een monteur wil de klus op een veilige manier klaren, maar het mag niet te veel tijd kosten.

Beleving

Bovendien speelt bij veel keuzes de persoonlijke beleving een rol. Met onze smaak beoordelen we of iets mooi is of past in die situatie. In het voorbeeld van de appartementkeuze is echter nog een diepere laag te onderscheiden. Uitzicht en locatie geven een indicatie over het gevoel van sociale veiligheid. Dat is een thema dat wordt bewaakt door onze instincten. Aan al deze thema’s heeft onze ratio weinig toe te voegen.

Evolutie

De lessen van de evolutie leren ons dat ontelbare generaties voorouders het leven hebben doorgegeven in moeilijke en soms gevaarlijke omstandigheden. Onze instincten, die ten doel hebben de menselijke soort te laten overleven, hebben zich gespecialiseerd in het afwegen van tegenstrijdigheden. Zo hebben we geleerd grote risico’s te vermijden (te gevaarlijk) maar ook om kleine risico’s aan te gaan (anders bereiken we nooit wat). Afhankelijk van onze eigen ervaring en de specifieke situatie bepalen we de ernst van het risico dat we bereid zijn te nemen. Zo’n afweging geschiedt puur intuïtief en is dus soms letterlijk van levensbelang.

Vertrouwen op intuïtie

Bij bijna alle keuzes is onze intuïtie betrokken, of het nu gaat om het kiezen van een partner, een huis, een baan, of hoe we een probleem gaan oplossen. Het probleem is dat we in een samenleving leven waarin het maken van intuïtieve keuzes niet op prijs gesteld wordt. Van ons wordt verwacht dat we kunnen uitleggen waarom we de dingen doen die we doen. Vaak kunnen we dat niet omdat een groot deel van het keuzeproces zich op een onbewust niveau afspeelt. We bedenken dus een reden waarom we iets doen en geloven daar zelf ook in. Met dat geloof verloochenen we onze afkomst en ook onze kracht: het vertrouwen in onze intuïtie. Dat is jammer.

Kronkels in onze intuïtie.

Nu kan het gebrek aan vertrouwen te maken hebben met het feit dat we af en toe foute keuzes maken. Dan denken we: “Hoe heb ik zo dom kunnen zijn!”. Dat hoeft overigens geen gevolg te zijn van onze intuïtie, want juist hele rationele keuzes pakken vaak verkeerd uit. Maar er zitten ook kronkels in onze intuïtie die het keuzeproces kunnen vertroebelen. Deze kronkels, en wat we ertegen kunnen doen, worden het onderwerp van mijn volgende bericht.

Juni Daalmans

 

Meer weten?

Er is op 6 november 2014 een gratis boekenborrel in Maastricht en het boek Veilig werkgedrag door Brain Based Safety geeft een uitgebreid kader.

 

Een reactie op De kracht van intuïtie

  1. harri vermunt schreef:

    wederom een boeiend artikel!!
    complimenten; kben benieuwd naar de kronkels -_- !!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*