Intuïtie

Geplaatst op by juni

We zien onszelf als bewuste en rationele wezens die weten waarom ze iets doen. Breinonderzoek leert ons dat bij een besluit ook gebieden betrokken zijn waarin taal en logica ontbreken. Soms beseffen we dat een besluit niet op rationele gronden genomen wordt en dan spreken we over intuïtie. Maar wat is intuïtie en wanneer kunnen we daarop (beter niet) vertrouwen? Daar gaan de komende twee berichten over.

SONY DSCDefinitie intuïtie

Van Dale omschrijft intuïtie als een niet op begripsdenken en redenering berustende overtuiging van de waarheid. Het is blijkbaar makkelijker aan te geven wat intuïtie niet is, dan wat het wel is. Hier wordt intuïtie gedefinieerd als een besef dat ons onbewuste een betekenis en richting geeft aan ons handelen. We kunnen die richting niet onderbouwen met argumenten en feiten, en slechts constateren dat “het goed voelt’. Intuïtie is een weten waarvan we niet weten hoe we het weten.

Hoe geeft het brein richting aan gedrag?

Ons brein is het voorlopige eindresultaat van miljoenen jaren ontwikkeling, waarbij steeds nieuwe functies zijn toegevoegd aan bestaande. Het maken van keuzes is een van de oudste en meest centrale breinfuncties. Ons leven hangt er immers van af. Bij het huidige keuzeproces zijn dan ook vele breingebieden betrokken. Die willen alle invloed uitoefenen en sturen daarvoor prikkels naar een coördinatiegebied. Dit gebied is niet de baas of burgemeester van het brein, maar eerder een stemmenteller. Er vindt een soort referendum plaats en de uitkomst noemen we een keuze.

De complexiteit van een keuze

Keuzes zijn dan ook verre van eenvoudig. Elk breinfunctie heeft zijn eigen inbreng. Instinctieve behoeftes, rationele overwegingen, percepties, geheugen en motorische mogelijkheden leveren hier hun bijdrage. Soms is de inbreng van de ratio sterker, soms winnen onze instincten. Het ene moment willen we echt afvallen, het andere moment kunnen we de verleiding van dat mooie glas wijn toch niet weerstaan.

Bewust en onbewust

Sommige bijdrages komen uit gebieden met sterke banden met taal. Die bijdrages kunnen we verwoorden als argumenten, we horen onszelf denken. Andere bijdrages komen uit volledig onbewuste gebieden. We hebben er geen weet van, maar ervaren soms wel hun invloed op onze besluitvorming. Op zo’n moment praten we over intuïtie.

Onderbuikgevoel

Als we echter niet weten hoe we het weten, hoe krijgen we dan contact met onze intuïtie? Laten we hiervoor de angst voor een slang als voorbeeld nemen. Die angst is genetisch geprogrammeerd. Zodra we een slang op ons pad treffen geeft ons hele systeem aan dat verder lopen ongewenst is. Onze intuïtie stuurt zowel de waarneming (grotere pupillen) als de motoriek aan (blokkeren, hogere bloeddruk). Het zien van gevaar roept ook lichte darmcontracties op, oorspronkelijk bedoeld om bedorven voedsel snel weg te werken. Daar komt het woord onderbuikgevoel vandaan. Onze intuïtie laat dus vele verschillende sporen achter die ons een indirecte ingang geven. Hoe beter we hiernaar kunnen luisteren, hoe meer we op onze intuïtie kunnen bouwen.

Instincten en veiligheid

De angst voor de slang is een instinctieve reactie. Binnen de onbewuste processen spelen onze instincten een grote rol. Instincten zorgen voor het voortbestaan van de menselijke soort. Ze helpen ons met overleven en samenleven. Het creëren van veiligheid is een van de basisopdrachten van onze instincten. Zo lang we de stem van deze instincten kunnen honoreren in ons keuzeproces, doen we amper onveilige dingen. Door te luisteren naar onze intuïtie vergroten we de kans om heelhuids aan de eindstreep te komen.

Instinct en regels

Het tempo van de hedendaagse ontwikkelingen is echter dusdanig hoog dat we niet meer kunnen vertrouwen op de principes van de evolutie. Voor gebieden zoals verkeer, industrie of hygiëne, creëren we kunstmatige instincten die we regels noemen. De regels dienen als compensatie voor de traagheid waarmee ons DNA zich kan aanpassen aan de omgeving. Dankzij de introductie van deze regels is de veiligheid in deze nieuwe gebieden fors gestegen. Het probleem is echter dat er binnen de regels geen plaats meer is voor instincten of intuïtie. We lijken te vergeten dat ons gedrag niet bepaald wordt door bewuste keuzes en dat regels maar een deel van ons gedrag kunnen bepalen. Het gevolg is dat de kracht van de intuïtie, een wonder van de evolutie, niet langer een rol speelt in onze veiligheidsaanpak. Dit terwijl we tegelijk constateren dat menselijke fouten een substantieel onderdeel vormen van alle huidige veiligheidsproblemen.

Balans

Nu is het veiligheidsbeleid slechts een van de voorbeelden waarin we de kracht van intuïtie vergeten. In zijn algemeenheid vinden we van onszelf dat we rationeel moeten kunnen verklaren waarom we iets doen en we negeren zo de subtiele sensaties die onze intuïtie creëert. Ons lichaam is als een harp die vele betekenisvolle signalen afgeeft. Hoe meer aandacht we schenken aan deze signalen, hoe groter hun relatieve inbreng in het keuzeproces kan zijn. Door te luisteren naar onze intuïtie kunnen we een balans herstellen waarin alle facetten van ons bestaan tot hun recht kunnen komen. Daardoor wordt kiezen makkelijker en het leven veiliger.

Juni Daalmans

Dit onderwerp is van van de thema’s van mijn nieuwste boek: “Veilig werkgedrag door Brain Based Safety”. Meer hierover kun je lezen op deze pagina.Boek Juni Daalmans 2014 Syntax Media

Reacties zijn gesloten.