Kronkels in onze intuïtie

Geplaatst op by juni

In de twee vorige berichten hebben we geconcludeerd dat intuïtie een snelle en krachtige raadgever is met als belangrijkste wapen het verwerken van ongelijksoortige informatie. In dit laatste deel van het drieluik over intuïtie aandacht voor de keerzijde, de kronkels, die in de Engelstalige literatuur te boek staan als “biases”. Al met al zijn er zo’n 150 van beschreven.

kronkels in onze intuïtieVer verleden

Een van de kronkels in de intuïtie, verliesaversie, is in dit blog al eerder besproken. Wetenschappers hebben zich afgevraagd wanneer in de evolutie verliesaversie is ontstaan. In dit kader hebben ze het gedrag van resusapen bestudeerd. Wat blijkt, ook bij deze apen kunnen we experimenteel verliesaversie vaststellen. Biologen hebben vervolgens uitgerekend wanneer de afstammingslijnen van mensen en resusapen zich gesplitst hebben. Dat is ongeveer 32 miljoen jaar geleden. Anders geformuleerd, de oorsprong van verliesaversie ligt minstens 32 miljoen jaar terug in de tijd. Hiermee wordt duidelijk dat zowel onze intuïtie, als de kronkels daarbinnen, erfenissen zijn uit een ver verleden.

Model 40.000

Liefhebbers van auto’s typeren hun voertuig met een merk en model. Naar deze analogie kunnen we onszelf homo sapiens noemen en het model is de Cro-Magnon mens (de Cro Magnon is een berg in de Dordogne waar de resten van de eerste Europese mens gevonden zijn). Dit model bestaat al 40.000 jaar en is sindsdien genetisch slechts minimaal veranderd. Om ons gedrag te begrijpen is het van belang te beseffen dat ons huidige DNA en daarmee ons brein, ontwikkeld zijn onder totaal verschillende omstandigheden. De moderne mens wordt aangestuurd door een oldtimer in zijn hoofd.

Hier en nu

Een kronkel die daar uit voortkomt is dat de mens zich laat verleiden door de actuele omstandigheden. We hebben verschillende breindelen voor enerzijds de impulsbeslissingen (emotionele brein) en anderzijds de meer nuchtere afwegingen (moderne brein). Vaak wint het emotionele brein en daarmee de actuele prikkel van de afweging. Daarom bieden slimme verkopers (schijn)kortingen aan de snelle beslisser. Als je nu tekent doe ik er 10% af. Het nuchtere brein beredeneert dat er ergens anders wellicht meer korting gegeven wordt, maar het emotionele brein gaat voor dit buitenkansje.

Het IKEA-effect

40.000 jaar geleden moesten we veel moeite doen om iets te maken en koesterden we vervolgens dat product. Tegenwoordig kunnen we bijna alles kopen. Desondanks koesteren we nog steeds producten waarvoor we moeite moeten doen. IKEA speelt daar handig op in door ons meubelen helemaal zelf te laten monteren. Daardoor is het product goedkoper, maar wordt het ook meer gewaardeerd. Dat is de kern van het IKEA-effect: inspanning leidt tot waardering. Het vormt tevens een van de redenen waarom slechte relaties het soms verrassend lang volhouden.

De bevestigingskronkel

Een andere kronkel, die in het Engels de confirmation bias heet, speelt zich geheel af op cognitief gebied. Als we eenmaal een overtuiging hebben en we krijgen vervolgens veel informatie, dan letten we vooral op feiten die deze overtuiging bevestigen. Alle informatie die strijdig is met de overtuiging wordt ofwel niet waargenomen, ofwel afgezwakt zodat ze minder relevant wordt. We raken zo meer en meer overtuigd van ons eigen denken en zitten we er soms helemaal naast. Dit principe ligt aan basis van de beruchte tunnelvisie. Elke goede detectiveschrijver gebruikt het om ons in het begin van het verhaal op het verkeerde been te zetten.

Cognitieve dissonantie

Een andere cognitieve kronkel is dat we zelf een logisch geheel willen zijn, een eenheid in doen en denken. Dit is een streven naar consonantie, letterlijk naar geluiden die bij elkaar passen. Nu kenmerken al onze instincten zich door tegenstrijdigheden, waarbij er afhankelijk van schaarste gekozen wordt voor de ene of de andere variant. De basis van ons bestaan is dus zeer dissonant. Deze dissonantie willen we verbloemen voor onszelf (en anderen) middels het verzinnen van argumenten waardoor het lijkt alsof we toch consonant zijn. Een van mijn persoonlijke favorieten is dat ik niet goed inslaap met een lege maag en daarom best een kaasje mag voor het slapen gaan. Dit terwijl ik eerder met mezelf had afgesproken dat ik wil afvallen. Deze smoes werkt elke avond weer.

Is er wat aan te doen?

Op basis van bovenstaande zou je kunnen denken dat we onze intuïtie maar moeten afschaffen. Los van het feit dat dit niet kan, is het ook niet verstandig. We moeten de intuïtie zijn werk laten doen. Wel mogen we de laatste ontdekking van de evolutie – het bewustzijn – best inzetten om met enige afstand onze intuïtieve besluiten te toetsen. Wees je dus bewust van het feit dat intuïtie ons de weg wijst, maar besluit niet te snel en slaap er altijd een nachtje over. Accepteer dat je niet logisch bent, vraag iemand anders om jouw visie te toetsen en bekijk vanuit een buitenstaanders perspectief kritisch naar zelfgemaakte ideeën en producten.

Einstein

Tot slot een citaat van Einstein die deze drie berichten over intuïtie samenvat: “The intuitive mind is a sacred gift and the rational mind is a faithful servant. We have created a society that honors the servant and has forgotten the gift”.

Juni Daalmans

Relatiegeschenk Veilig gedrag door Brain Based SafetyRelatiegeschenk

Ben je nog op zoek naar een toepasselijk relatiegeschenk met inhoud, waarin zowel het emotionele als het moderne brein zich kunnen vinden, dan is mijn recent verschenen boek wellicht een goed idee! Je kunt een of meerdere exemplaren via post@brainbasedsafety.nl bestellen en ze worden zonder portokosten voor slechts 35 euro per exemplaar bij je afgeleverd.

Reacties zijn gesloten.