Positieve veiligheidskunde

Geplaatst op by juni

Vraag een veiligheidskundige naar de veiligheid in zijn organisatie en hij zal je een ongevalcijfer van de laatste tijd geven. Vreemd toch dat we een vraag rondom veiligheid beantwoorden met een indicator van onveiligheid. Blijkbaar is het veel makkelijker om een negatieve bril op te zetten dan een positieve. Over de implicaties van het dragen van zo’n negatieve bril en de mogelijkheden van een andere, meer positieve kijk, de positieve veiligheidskunde, daarover gaat dit bericht.

“Je gaat naar waar je kijkt”

Deze tegelwijsheid van mijn vroegere rijschoolinstructeur heeft een diepere betekenis dan ik destijds kon bevroeden. Hij legde mij de principes van de self fullfilling prophecy uit, wellicht zonder dat hij dit begrip zelf kende. Indien we verbetering definiëren als het reduceren van fouten, dan blijven we ons concentreren op zwakheden in het systeem. Dat kans op zwakheden neemt toe mede omdat we de kracht van de organisatie uit het oog verliezen.

Negatieve blik

In de meeste organisaties loopt de ideale veiligheidsgrafiek dan ook omlaag. We willen vooral minder. Minder ongevallen en daarvoor minder overtredingen van regels. Daartoe bestraffen we “daders” als dat toch gebeurt en verwachten we dat managers handhaven en medewerkers elkaar aanspreken. Zo komen we in een negatieve spiraal; veiligheid is niet sexy. Bovendien vervreemden we veiligheid van andere bedrijfsprocessen die wel positief gericht zijn, zoals de wens naar meer winst, klantgerichtheid of kwaliteit.

Wat is dan positief?

Als we diezelfde veiligheidskundige vragen naar positieve veiligheidsindicatoren valt er vaak een stilte. Impliciet kent hij die wel, maar scherp op zijn netvlies staan ze niet. Na enige discussie komen ze wel naar boven: de mate waarin medewerkers risico’s kennen, de matPositieve veiligheidskundee waarin men begrijpt waarvoor een regel dient, de mate waarin er door het management prioriteit aan veiligheid wordt gegeven bij planning en uitvoering of de mate waarin medewerkers elkaar stimuleren tot veilig gedrag. Erik Hollnagel noemt de positieve kant van veiligheid in zijn recente boek Safety II.

 

Positieve veiligheidskunde

Positieve veiligheidskunde vereist omdenken, organisaties veiliger maken door de aandacht te verplaatsen naar het benutten van (latente) sterktes. Dat houdt onder andere in het expliciteren van wat bijdraagt aan veiligheid en deze elementen opnemen in een feedbacksysteem. Managementguru Peter Drücker formuleerde ooit dat je een systeem zonder feedbackloop wel kunt beïnvloeden, maar niet kunt managen. Wat je niet meet, dat zie je niet, laat staan dat je het kan sturen.

Feedbacksysteem

Indien we een balans willen tussen het kritisch volgen van negatieve afwijkingen en aandacht voor de kracht van het systeem, dan dient een feedbacksysteem breed van opzet te zijn. De kunst is een balans tussen lagging (achterlopende) en leading (richtinggevende) indicatoren. We zijn nu goed in lagging indicatoren en ontberen doorgaans de leading. De feedback uit het systeem beperkt zich vaak tot een optelsom van het aantal incidenten in een bepaalde periode, soms vermenigvuldigd met een factor van de ernst van die incidenten. In het beste geval zijn bijna incidenten en aantallen LMRA’s of observatierondes toegevoegd.

Twee problemen met positieve indicatoren

Het opnemen van positieve indicatoren in het feedbacksysteem kent twee moeilijkheden. Allereerst dient men een gedragen beeld te hebben over wat de belangrijke veiligheidsindicatoren zijn. Zo’n gedragen beeld is gebaat bij een gemeenschappelijk referentiekader. Met elkaar het gesprek aangaan over de essentie van veiligheid helpt om zo’n kader te ontwikkelen. Het gedachtegoed achter Brain Based Safety kan hierbij behulpzaam zijn.

Dataverzameling

De andere moeilijkheid is het verzamelen van de data. Veel positieve indicatoren van veiligheid zitten verankerd in de beleving van alle betrokkenen. Dat vergt een bevragingsmethodiek zoals een belevingsonderzoek (survey) onder medewerkers. Hoewel veel organisaties regelmatig zo’n belevingsonderzoek uitvoeren, worden hier zelden veiligheidsindicatoren in opgenomen. Dat is een gemiste kans.

Veiligheidsindex

Tot slot. Onze samenleving kent vele indexen, van een aandelenkoers tot het bruto nationaal geluk. Het zijn kengetallen die de actuele staat van een element in een geheel systeem weergeven. Het ideaal is een index te creëren en genereren die de veiligheid van een organisatie in een getal weergeeft. Pas dan kan de veiligheidskundige met recht een antwoord geven hoe het staat met de veiligheid in de organisatie.

Meer weten?

Juni Daalmans

Februari 2016

 

 

 

 

 

 

 

 

2 Reacties op Positieve veiligheidskunde

  1. Johan Roels schreef:

    Dag heer Daelmans,

    Mooie blogpost die aangeeft dat wat je meet, je aandacht krijgt. En inderdaad wordt er nog te veel gekozen door te meten wat achter ons ligt. Men denkt te kunnen sturen met een zwarte voorruit en met enkel de achteruitkijkspiegel als meetinstrument van de voortgang.

    Te weinig wordt er rekening mee gehouden dat men de veiligheidsmeting beperkt wil houden tot wat toplui kunnen begrijpen, en daar zijn de lagging indicators inderdaad goed in. Mijn devies is altijd geweest “Overschat nooit de mensen aan de top en onderschat nooit de mensen op de vloer” en dit is mij steeds goed bekomen.

    Wat uw figuur betreft met de verschillende paradigma’s op de tijdsas: mijn beleving van de laatste 45 jaar op veiligheidsgebied is iets anders. Naar mijn beleving dienen de mens en de cultuur paradigma’s in jouw voorstelling gewisseld te worden. BBS was nu er nu eenmaal eerder dan ‘Cultuur’.

    Wat met het huidig ‘Cultuur’ paradigma begint te begrijpen is dat het niet alleen maar meer over ‘Veiligheidscultuur’ gaat maar om Cultuur ‘tout court’.

    Creatively,
    Johan Roels

  2. Pingback: Positieve veiligheidskunde – Kwestie van omdenken | VL Nieuws