Burnout

Geplaatst op by juni

Het overkomt vooral de toegewijden en het lijkt op een depressie. Maar wat is een burnout eigenlijk, hoe ontstaat het en wat doe je daaraan? Daarover gaat deze themabrief.

Tweedeling

We gebruiken diverse woorden om aan te geven dat iemand uitvalt, zoals overspannen, overwerkt, ingestort, opgebrand, uitgeblust, depressief of burnout. Achter deze woorden zit een tweedeling van symptomen, met aan de ene kant klachten van depressieve aard en aan de andere kant burnout. Beide verschillen zowel in oorzaak als in behandeling.

Uitval door depressieve klachten

Uitval door depressieve klachten is het resultaat van vervreemding tussen wat je doet en wat je graag zou willen doen. Het werk geeft je geen voldoening en energie meer. Je wordt er moe van en na verloop van tijd ontbreekt zelfs de puf om je leven te veranderen. Het beloningscentrum in het brein wordt nauwelijks meer geactiveerd. Je zou hier wel iets aan willen doen, maar je krijgt het niet voor elkaar. Dan stort je wereld in en het liefste wat je wilt is heel lang slapen.

Burnout

Bij een burnout is het werk voedend. Je draagt verantwoordelijkheid en je wilt niemand teleurstellen. Het is alleen allemaal zo veel en er lijkt geen einde aan te komen. Je werkt langer door en wordt vroeger wakker. Dan sta je maar op, want je kunt net zo goed dat verslag nog even afmaken. Op een dag komt de man met de hamer. Je weet jouw autosleutels niet meer te vinden en ook niet welke dag het is.  Je voelt je totaal ontredderd en je snapt niet wat er aan de hand is.

Staat van paraatheid

De vorige themabrief ging over het variëren van de staat van paraatheid naar gelang de uitdagingen uit de omgeving. In de periode voorafgaand aan een burnout heb je permanent een hoge staat van paraatheid. Het stresssysteem draait op volle toeren. De adrenalinespiegel is hoog en tijdens pieken wordt er ook cortisol aangemaakt. Onder normale omstandigheden is die cortisol weer snel afgebroken, maar in de periode voorafgaand aan een burnout wordt er steeds weer nieuwe cortisol geproduceerd.

Hippocampus

Binnen het brein is met name de hippocampus (het zeepaard) gevoelig voor cortisol. Dit gebied krijgt alle risicosignalen binnen en vervult de rol van poortwachter in het verhogen van de staat van paraatheid. Daarnaast stuurt de hippocampus ook informatie terug naar het systeem dat cortisol aanmaakt. Het vormt zo een onderdeel van het feedbackmechanisme.

Overgevoelig voor cortisol

Nu kan de hippocampus niet tegen een hoog aanbod van cortisol. De  receptoren raken overprikkeld en geïnfecteerd. Dit leidt tot een ontstekingsreactie waardoor ter plaatse hersencellen afsterven. De hippocampus laat daardoor teveel signalen door, waardoor andere breidelen de boodschap krijgen dat de staat van paraatheid omhoog moet. Daardoor wordt er onnodig veel cortisol aangemaakt. Het reguleringsmechanisme is stuk. Kleine stresserende momenten leiden daardoor tot een grote reactie. Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Uiteindelijk leidt dit tot zoveel celsterfte dat er gaten in ons brein ontstaan. Deze zijn zichtbaar op een MRIscan.

Hersenbeschadiging

Een burnout is dus het gevolg van een hersenbeschadiging. Dat verklaart waarom een paar weken rust geen enkel verbeterend effect heeft. De aanmaak van cortisol vermindert wel langzaam door de volstrekte afwezigheid van druk, maar daarmee is de hippocampus nog niet hersteld. Gelukkig bevinden zich hier stamcellen die kunnen zorgen voor de aanwas van nieuwe hersencellen. Dit gebied kan dus wel revalideren, zei het traag. Dit herstelproces kan jaren duren en er is geen garantie dat het volledig lukt. Van een  burnout kun je dus levenslang last blijven houden.

Aanpak van depressieve klachten

Het trage herstel is een van de grote verschillen tussen een burnout en een uitval door depressieve klachten. Bij dit laatste is het goed om even uit te rusten, maar daarna moet je binnen een paar weken weer aan de slag. Leren ontdekken wat het beste bij je past is als het zoeken naar de pot met goud. Je moet wel graven, anders vind je nooit wat.

Aanpak van een burnout

Bij een burnout kan je de eerste maanden nog niet eens dénken aan werk. Het herstel begint met volledige en langdurige ontspanning. Pas als gedurende langere tijd weinig cortisol wordt aangemaakt kan het herstel beginnen. Indien alle mogelijk prikkels vermijden zoveel als kan. Geen sociale media, beperkte mail en telefoon. Doorgaans is er toch al geen interesse meer voor feestje en voelt alcoholgebruik als onprettig. Dagritme, op tijd naar bed en dagelijks wandelen in de natuur helpen om de fysieke conditie op peil te houden. Pas als het slapen en concentreren beter lijken, kan voorzichtig gewerkt worden aan herstel.

Tijdsplanning

Bij een stevige burnout is de hippocampus dusdanig beschadigd dat die wel 12 tot 16 maanden nodig heeft om weer een rol te spelen in het reguleren van stress. Te vroeg beginnen leidt tot een verlenging van deze periode. Revalideren is werken volgens een vast protocol.  Bedenk dat je met een maandelijkse verdubbeling van de inspanning na een half jaar weer volledig functioneel bent. Parkeer de oude normen waardoor je in de problemen bent gekomen. Schrik niet als je van de eerste twee uur inspanning (collega’s bezoeken op het werk) twee dagen uitgeteld op de bank ligt. Dat hoort erbij. Kom ook niet in de verleiding om bij een goede dag te denken “ik kan best nog wel even blijven”. De tol komt enkele dagen later. De dreiging van een WAO en de onrust daarvan bij de Arbo-arts en de werkgever zijn begrijpelijk. Hun stress helpt echter niet in de revalidatie. Gaandeweg leer je spanningssignalen te herkennen en te hanteren.

Juni Daalmans

Meer informatie over de werking van het brein is te vinden in De Breingids (2011) en over stress in Human Behavior in Hazardous Situations (2012). De betekenis van de hippocampus in stressmanagement is verder beschreven in het boek “veilig werkgedrag door Brain Based Safety” (2014).

 

Mail allert

Wil je elke maand getipt worden dat er weer een nieuw blog is, meld je dan hiernaast aan.

Een reactie op Burnout

  1. Hoi Juni,

    wat lees ik? Staat er weer een boek aan te komen?
    Komt er ook nog een kookboek?

    grt
    Sjraar